Ngày 13/11/2026, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) thông tin tới báo chí về hướng sửa đổi cách kiểm soát thực phẩm nhập khẩu trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đang được xem xét tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Nhân viên siêu thị kiểm tra nhãn hộp thực phẩm, minh hoạ kiểm tra thực phẩm nhập khẩu theo mức độ nguy cơ và hậu kiểm trên thị trường

Câu chuyện thường được nhắc tới ở phần “giảm kiểm tra tại cửa khẩu”. Nhưng phần còn lại của dự thảo mới là phần ảnh hưởng lâu dài tới doanh nghiệp: hàng đi nhanh hơn ở đầu vào thì khâu kiểm tra trên thị trường sẽ dày hơn, và mọi thứ được ghi lại trên một hệ thống dữ liệu dùng chung.

Bài viết này tập trung vào phần hậu kiểm, năng lực kiểm nghiệm và dữ liệu điện tử — ba nội dung quyết định việc doanh nghiệp bị “gọi tên” nhanh đến mức nào khi có sự cố.

Hàng ra thị trường rồi vẫn nằm trong tầm kiểm tra

Dự thảo cho phép cơ quan chức năng chủ động lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông trên thị trường để kiểm nghiệm, không phụ thuộc vào việc lô hàng đó đã qua khâu kiểm tra nào khi nhập khẩu.

Điều này gắn liền với cách làm mới ở cửa khẩu. Với phương thức kiểm tra thông thường, lô hàng được thông quan mà không phải nằm chờ phiếu kết quả thử nghiệm. Khi mẫu không đạt, cơ quan chức năng sẽ truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý. Hàng đã nằm trên kệ siêu thị vẫn có thể bị gọi về.

Trách nhiệm ngân sách cho việc lấy mẫu hậu kiểm được giao cho UBND cấp tỉnh bố trí. Đây là chi tiết cho thấy hoạt động lấy mẫu trên thị trường sẽ được tổ chức thường xuyên hơn, chứ không chỉ làm theo đợt cao điểm.

Năng lực kiểm nghiệm được mở rộng

Theo thông tin Cục An toàn thực phẩm nêu, hiện có 71 tổ chức thử nghiệm thuộc các ngành y tế, công thương, nông nghiệp và môi trường phục vụ công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Bộ Y tế cũng định hướng phát triển hai trung tâm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, đặt tại Khánh Hoà và TP.HCM. Với mảng thuốc, mỹ phẩm, hiện có 4 trung tâm kiểm nghiệm tuyến tỉnh được chỉ định và dự kiến chỉ định thêm 30 trung tâm.

Nhiều phòng thử nghiệm hơn đồng nghĩa với số mẫu lấy được nhiều hơn và thời gian trả kết quả ngắn hơn. Doanh nghiệp không nên trông chờ vào việc “ít bị lấy mẫu” như trước.

Toàn bộ thủ tục chuyển lên môi trường điện tử

Dự thảo dành một chương riêng cho hệ thống thông tin và dữ liệu an toàn thực phẩm, theo dõi sản phẩm từ khâu sản xuất ban đầu cho tới khi tới tay người tiêu dùng. Định hướng được nêu là đưa toàn bộ thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm lên môi trường điện tử, kết quả kiểm tra được cập nhật để cơ quan hải quan sử dụng khi làm thủ tục thông quan.

Với doanh nghiệp, thay đổi này có hai mặt:

  • Thuận lợi: hồ sơ nộp một lần, các cơ quan cùng tra trên một hệ thống, bớt khâu nộp giấy qua lại.
  • Áp lực: lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp được lưu lại đầy đủ. Một lô hàng không đạt sẽ hiện trong hồ sơ của những lần nhập sau.

Dự thảo cũng cho phép chuyển đổi phương thức kiểm tra dựa trên lịch sử này: doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể được chuyển từ kiểm tra chặt sang kiểm tra thông thường hoặc kiểm tra giảm. Hồ sơ sạch trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự.

Doanh nghiệp cần làm gì

  1. Lập sổ theo dõi lô hàng. Mỗi lô ghi rõ ngày nhập, số tờ khai, nhà cung cấp, số lô sản xuất, hạn dùng và nơi phân phối. Khi bị yêu cầu truy xuất, doanh nghiệp phải trả lời trong vài giờ chứ không phải vài ngày.
  2. Giữ mẫu lưu đúng cách. Lưu mẫu theo từng lô, bảo quản đúng điều kiện ghi trên nhãn, để có cơ sở đối chứng khi kết quả hậu kiểm bất lợi.
  3. Kiểm nghiệm định kỳ, không chỉ khi làm hồ sơ. Nhất là với nhóm chỉ tiêu dễ biến động như vi sinh, kim loại nặng, phụ gia.
  4. Rà soát lại hồ sơ công bố đang có. Kiểm tra xem thông tin trên bản công bố còn khớp với nhãn và công thức thực tế không. Xem lại danh sách giấy tờ trong hồ sơ tự công bố sản phẩm để bổ sung phần thiếu.
  5. Chuẩn hoá hồ sơ ở dạng số. Quét và lưu bản điện tử toàn bộ chứng từ theo từng lô, đặt tên tệp thống nhất, để nộp được ngay khi hệ thống yêu cầu.
  6. Phân công người phụ trách. Có một đầu mối theo dõi hồ sơ an toàn thực phẩm và nắm các quy định doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ, tránh tình trạng mỗi lô một người làm.
  7. Theo dõi tiến trình dự thảo. Nội dung nêu trên chưa có hiệu lực; doanh nghiệp vẫn thực hiện theo quy định hiện hành cho tới khi luật mới được thông qua.

Hỏi đáp

Hậu kiểm khác gì với kiểm tra tại cửa khẩu?

Kiểm tra tại cửa khẩu diễn ra khi lô hàng nhập về. Hậu kiểm là việc lấy mẫu và kiểm tra sản phẩm khi hàng đã lưu thông trên thị trường. Một sản phẩm có thể đã qua cửa khẩu suôn sẻ nhưng vẫn bị lấy mẫu kiểm tra sau đó.

Doanh nghiệp có phải trả chi phí lấy mẫu hậu kiểm không?

Theo nội dung dự thảo, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí ngân sách cho hoạt động lấy mẫu phục vụ hậu kiểm. Các chi phí phát sinh khác sẽ theo quy định cụ thể của văn bản hướng dẫn.

Thủ tục điện tử có thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy không?

Định hướng trong dự thảo là đưa toàn bộ thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm lên môi trường điện tử. Mức độ thay thế hồ sơ giấy sẽ phụ thuộc vào hướng dẫn chi tiết và tiến độ triển khai hệ thống.

Lịch sử tuân thủ được tính trong bao lâu?

Dự thảo nêu nguyên tắc chuyển đổi phương thức kiểm tra dựa trên lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp và các lô hàng liên tiếp đạt yêu cầu, nhưng mốc thời gian cụ thể chưa được công bố. Doanh nghiệp nên lưu hồ sơ đầy đủ cho mọi lô đã nhập.

Nguồn tham khảo